Elektrikli otomobiller çevreci değil mi?  Mitler ve Gerçekler

3 yıldır sadece elektrik gücüyle yolculuk yapıyorum. Hemen her tür elektrikli aracı kullandım. Bir elektrikli uçak kaldı, denemediğim :) Kanada’yı ve ABD’nin büyük bir kısmını sadece elektrikli araçlarla gezdim ve en son 80 günde 20.000 km yani dünyanın çevresinin yarısı kadar yol kat ettim. Sadece elektrikli motorların gücüyle! 

Bu yolculuklarda pek çok insanla ve daha da ilginci onların pek çok “tuhaf” sorusuyla karşılaştım ve bunları “SSS - Sıklıkla Sorulan Sorular Defteri”me not ettim. Bu videoda o soruları ve sizi şaşırtacak cevaplarımı bulacaksınız. 

SSS 1
Elektrikli araçların menzili çok az değil mi?

Bu soruya başka bir soruyla cevap vereyim. Ne kadara ihtiyacınız var? Günde kaç km araç kullanıyorsunuz? Bu konuda dünya ortalaması 46 km. Tipik olarak insanlar hafta içi evden işe, işten eve; hafta sonu da alışverişe, eğlenmeye, dinlenmeye gider. Bu da ortalama 46 km’lik bir mesafedir. Sürücülerin %95’i yılda 16000 km’den fazla yol gitmez. Kiralık araçların yıllık limitleri bile buna göre hesaplanır. Ama diyelim ki siz çok büyük bir kentte yaşıyorsunuz ve günde 46 km’den çok daha uzun yolculuklar ediyorsunuz. Yeni nesil elektrikli araçlar günlük ortalama ihtiyacın 8-10 katından fazla menzil kapasitesine sahip olarak üretiliyor. 

Örneğin BMW iX’in yeni çıkan xDrive40 modelinin menzili 425 km. Üstelik tasarımı da olağanüstü düşük bir enerji tüketimine göre yapılmış. Sadece 0,25'lik sürtünme katsayısı ile mükemmel aerodinamik özelliklere sahip.

SSS 2
Nerede ve nasıl şarj ediyorsunuz?

Elektrikli araçlarla benzinli ya da dizel araçlar arasındaki en büyük farkı elektrikli araç kullanmaya başlamadan tam olarak anlayamıyorsunuz. Herkes etrafında benzin istasyonu görmeye alışık. Oysa her ev, iş yeri, otopark kısaca bir elektrik prizinin olduğu her yer aynı zamanda bir şarj istasyonu. Dünyanın en erişilebilir enerjisi aslında elektrik. Ben 3 yıldan beri uzun “roadtrip”ler haricinde aracımı hep evde şarj ediyorum. Nasıl akşam yatmadan önce cep telefonunuzu şarj ediyorsanız aynı şekilde otomobilinizi de normal prize takıp şarj ediyorsunuz. Gerekirse böyle bir uzatma kablosu bile kullanabilirsiniz.

BMW iX buna daha şık bir çözüm üretmiş. Ayağınızı uzatınca açılan arka bagajın içinde esnek hızlı şarj cihazı da yerleştirilmiş. Bu şarj cihazını evinizde normal prize takabiliyorsunuz. Ayrıca çoklu adaptörler sayesinde farklı prizleri de mesela endüstriyel yüksek gerilim prizlerini de kullanabiliyorsunuz. 

SSS 3
Şarj işlemi ne kadar sürüyor? 

Nerede şarj ettiğinize göre değişir. Benim yaşadığım yerde şehir elektriği 110 Volt olduğu için dünyanın en yavaş şarj performansını veriyor. Buna rağmen gündelik kullanımımda ev dışında bir yerde şarj etmeye hiç ihtiyaç duymadım. Saatte 5 millik bir hızla gece 12,5 saat şarj etsem bana 62.5 mil yani 100 km’lik bir menzil veriyor ki bu da günlük ihtiyacımın iki katından fazla. Aynı şeyi Türkiye ya da herhangi bir Avrupa ülkesinde 220 Voltluk bir şebekeye bağlanarak yapsaydım iki kat daha hızlı olurdu. 

BMW iX daha da ileri giderek bunun için BMW Wallbox adında bir araç geliştirmiş. Bununla 8 saatte bırakın 100 km’yi otomobiliniz tamamen şarj edilebiliyor. Eğer evde değil de yüksek güçlü ev dışı şarj istasyonlarında bu işi yaparsanız yalnızca 10 dakikada 100 km menzile ulaşıyor. 

SSS 4
Tam depo ne kadar sürede doluyor? 

Elektrikli araçlarda boş depo / tam depo düşünce şeklinden vazgeçiyorsunuz. Pil ömrünü uzun ve verimli tutabilmek için genelde %10’a kadar harcayıp %80’e kadar şarj ediyorsunuz. Ama unutmayın zaten her gece evde ya da her gün işyerinde park edip şarja taktığınız için bu oranlar bir süre sonra aklınıza bile gelmiyor. Yani “depo boşaldı, gidip benzin alayım” şeklinde düşünmüyorsunuz. Normal bir kullanımda aracınızın şarjı her sabah %70-90 aralığında ve her akşam da %50-60 civarında oluyor. Diyelim ki sıradışı bir kullanım yapacaksınız ve uzun bir yola gideceksiniz. O zaman akşamdan pilin tamamını dolduracak şekilde ayarlayabilirsiniz. Ya da ertesi gün yolda hızlı bir şarj istasyonunda şarj edebilirsiniz. Peki bu ne kadar sürer? Kullandığınız araca göre değişir.

Örneğin BMW iX bu tür ev dışı hızlı şarj istasyonlarında %10 şarj doluluk oranından %80 doluluk seviyesine 31 dakikadan kısa sürede, tam kapasiteye ise 40 dakikadan kısa sürede ulaşabiliyor. Yani uzun bir yolculuğa çıkarsanız bir yemek ya da ihtiyaç molası verdiğinizde aynı süre içinde aracınızı da şarj edebilirsiniz.

SSS 5
Yeteri kadar şarj istasyonu var mı?

Tüm dünyada çok büyük bir hızla artıyor. Türkiye’de 4 ana operatör firma ortak kullanıma açık şarj hizmeti sunuyor ve bu operatörlerin 2020 yılının başında toplam 700 olan şarj istasyonu sayısı bugün itibariyle 1300 adetler seviyesinde. Bu ana operatörlerin dışındaki şarj noktalarıyla birlikte toplamda 2000 civarında olduğu tahmin ediliyor. Bu artış trendinin gerek Türkiye’de ve gerekse de dünyada hızlanarak devam edeceği düşünülüyor.

SSS 6
Elektrikli motorların performansı yeterli mi?

Bu soruya çok gülüyorum. Şimdi elektrikli motorların sesi çıkmıyor ya, o yüzden gücü de yok, zayıf zannediliyor, yazık :) Nedense “en çok gürültü yapan en güçlüdür” gibi yanlış bir kanı var toplumlarda. Oysa bu ne insanlar için doğru ne de otomobiller için. Elektrikli motorlar her bakımdan çok yüksek bir performansa sahip. Sessizliğiyse bir avantaj. 

Örneğin BMW iX xDrive40, 326 beygir maksimum güç ve 630 Nm (Newton metre) maksimum tork üretebiliyor. Motorun ürettiği bu yüksek güç çıkışı, aracı 6,1 saniyede 0’dan 100 km/s hıza ulaştırabiliyor.

SSS 7
Elektrikli araçları sürmek keyifli mi? Ses çıkartmıyor ya :-)

Keyif kelimesi yetersiz kalır. Elektrikli bir aracı kullanmaya başlayınca yola çıkmak için bahaneler üretmeye de başlıyorsunuz. Gaza basınca -artık gaz değil tabi, hızlanma pedalına basınca- motorun ürettiği o güçlü torkla araç öyle bir hızlanıyor ki bunun verdiği his bağımlılık yapabilir. Bir de diğer pedalı, yani freni neredeyse hiç kullanmıyorsunuz. Buna da “tek pedallı sürüş deneyimi” deniliyor. Çünkü sürüş sırasında ayağınızı pedaldan çektiğinizde bile frenlemeden kazanılan kinetik enerji pilinizi şarj ediyor.

Mesela BMW iX’in tasarlanabilir geri kazanım değerleri hızlanma, frenleme ve seyir arasında bir denge kurararak sürüş konforunu tercihlerinize göre uyarlamanıza olanak tanıyor. 

SSS 8
Elektrikli araçlar aslında çevreye daha mı çok zarar veriyor?

Kısa cevap: Hayır. Bazıları bir elektrikli araç pilini üretmek için ek enerji gerektiği düşüncesiyle elektrikli araçların daha fazla karbon kirliliğine yol açtığını iddia ediyor. Oysa bu hesaplamayı bir aracın toplam ömrüne göre yapmak gerekiyor. Bir elektrikli otomobilin üretimi, şarj edilmesi ve kullanılmasıyla ilişkili toplam sera gazı (GHG) emisyonları, benzinli bir otomobille ilişkili toplam sera gazı emisyonlarından daha düşüktür. (Aşağıdaki grafiğin kaynağı olan Çevre Koruma Ajansı (EPA), Amerika Birleşik Devletleri federal hükümetinin çevre koruma konularında görevlendirdiği bağımsız bir yürütme ajansıdır.)

Bu konuda Argonne Laboratuvarı'ndaki araştırmacılar, hem benzinli bir araba hem de 300 millik bir menzile sahip bir elektrikli araç için emisyonları hesapladı. 2021 yılı sonuçları şöyle. Bu rapora göre elektrikli araçların üretimi ve operasyonuyla birlikte toplam gaz salınımı benzinli arabalara göre çok daha düşük. 

Dikkat ederseniz maviyle gösterilen üretim sırasındaki salınım miktarı fosil yakıtlı araçların üretimine göre daha fazla. Ancak bu ortalama bir araç grafiği. Aracın nasıl tasarlandığı ve ne şekilde üretildiği buradaki en kritik farkı oluşturuyor. Markaların verdiği bazı tasarım ve üretim kararları bu verileri daha da aşağıya çekebiliyor.

Örneğin BMW’nin Dingolfing’teki fabrikasında yapılan iX modeli %100 yenilenebilir enerji kullanarak üretiliyor. Bu araç tüm yaşam döngüsü boyunca kendisine benzer dizel bir SAV modele göre %45 daha az sera gazı emisyonu sağlıyor. Aracın hareketli aksamında nadir elementler kullanılmıyor. Üretim için gerekli az miktardaki kobalt maddesi de kontrollü bir şekilde ve adil koşullar altında temin ediliyor. 

Ayrıca iç tasarımında önemli oranda geri dönüştürülmüş malzemeler kullanılıyor ve bazı malzemeler yenilenebilir doğal ürünlerden yapılıyor. Örneğin aracın içindeki deri, sentetik kimyasallar yerine zeytin yaprağı ile tabaklanıyor. 

Bu videonun sponsoru olan BMW iX’in bu iddialı elektrikli modeli xDrive40 hakkında daha ayrıntılı bilgilere ulaşmak için açıklamalar bölümündeki bağlantıyı kullanabilirsiniz.

Elektrikli araçlar beklediğimizden çok daha hızlı bir şekilde gelişiyor. Bu gelişim beraberinde yeni kullanıcılar için bazı soruları da getiriyor. En son çıktığım uzun yolculukta elektrikli bir araç satın aldığı halde yanıma gelip özellikle pili ve menziliyle ilgili bazı konuları tam olarak bilmeyen ya da yanlış anlayan kişileri gördüm. Yeni teknolojiler hayatımıza girdikçe bu tür sorular ve bazen de yanlış anlaşılmalarla karşılaşmamız kaçınılmaz. Eğer sizlerin soruları olursa ya da ben yeni sorularla karşılaşırsam onları da defterime not etmeye ve fırsat buldukça cevaplamaya devam edeceğim. Çünkü görünen o ki önümüzdeki 10 yıl bizlerin en çok sevdiği bu iki konuyu, mobiliteyi ve yenilenebilir enerjiyi her geçen gün birbirine daha da yakınlaştıracak.