Size bir soru soracağım: dünyada en çok insan öldüren hayvan hangisi?
Köpekbalıkları mı? Kurtlar mı? Yoksa Ayılar mı?
Siz düşünmeye devam ettikçe ben cevapları vermeye başlayayım.
Köpekbalıkları, yılda ortalama 6 kişi öldürüyor. Altı. Ağaçtan düşen hindistancevizi nedeniyle ölen insan sayısı bundan daha fazla. Kurtlar daha da zararsız, yılda sadece 5 ölüme sebep oluyorlar. Gösterdiğim seçenekler içinde en çok insan öldüren hayvanlar Ayılar. Yılda ortalama 20 ölümden sorumlu tutuluyorlar.
Şimdi size çok basit görünümlü bir video izleteceğim. Ama yapanların iddiasına göre bu dünyanın ilk tam beyin emülasyonu.
Ekranın sol tarafında dijital ortamda bir park görüyoruz. Burası bir simülasyon ortamı. Ve o parkın içinde bir sinek var. Dijital bir sinek. Şimdi ekranın sağ yarısında beliren şekilse o sineğin yine dijital beyni. Yani izlediğimiz her şey bir simülasyon. Bakın şimdi sağ taraftaki dijital beyinde bir hareketlenme oluştu ve soldaki sinek de hareket etmeye başladı. Altı bacağıyla yürüyor, duruyor, ön ayaklarını başına götürüp temizleniyor, sonra tekrar yürümeye başlıyor.
“To be or not to be.”
“Olmak ya da olmamak.”
Dünyanın en meşhur sözlerinden biri.
Shakespeare’i hiç okumamış insanlar bile bu sözü bilir. Onu bir poster üzerinde görmüşlerdir, bir filmde duymuşlardır, belki bir espride karşılarına çıkmıştır. Yüzlerce yıldır tekrarlanan bir söz bu. O kadar çok tekrarlandı ki artık neredeyse anlamını kaybetti. Bir klişe haline geldi. İçi boşaldı.
Ama size bir şey söyleyeyim mi?
Gerçekten de içi boş-luk dolu bir söz bu. Bu cümlenin tamamını düşündüğünüzde ilginç bir şey farkediyorsunuz.
İnsanlık tarihi, “imkansız” denilen şeyleri başarma tarihidir.
1895’te Lord Kelvin, dönemin en saygın fizikçilerinden biri, havadan ağır araçların uçmasının imkansız olduğunu söyledi. Sekiz yıl sonra Wright kardeşler uçtu. Atom fiziğinin kurucusu Ernest Rutherford, atomdan enerji çıkarmanın “saçmalık” olduğunu ifade etti. Yirmi yıl sonra nükleer reaktörler çalışmaya başladı. 1956’da İngiltere Kraliyet Astronomu Richard Woolley, uzay yolculuğunun “tam bir saçmalık” olduğunu açıkladı. Bir yıl sonra Sputnik yörüngedeydi.
Size iki şekil göstereceğim. Biri yuvarlak, kavisli, yumuşak hatlara sahip. Diğeri sivri, köşeli, neredeyse kırık cam parçası gibi. Ve şimdi de size iki isim vereceğim: Bouba ve Kiki. Hangisi hangisi?
Cevabını düşün.
Eğer yuvarlak olana Bouba, sivri olana da Kiki dediyseniz, tebrikler, dünyadaki insanların yüzde doksan beşiyle aynı cevabı verdiniz demektir. Ama asıl ilginç olan bu değil. İlginç olan şu: bu iki kelime tamamen uydurma. Hiçbir dilde bir anlamı yok. Yuvarlak şeklin “Bouba” olması için hiçbir mantıksal neden yok. Ama beynin bunu anında, düşünmeden, neredeyse refleks gibi yaptı.
“Neslimizin yüzleşmesi gereken acı bir gerçek şu: Çocuklarımız, bizim onların yaşındayken olduğumuzdan daha az bilişsel kapasiteye sahip.”
Bu sözleri söyleyen kişi bir YouTube yorumcusu değil. Dr. Jared Cooney Horvath. Eski bir öğretmen, şimdilerde insan öğrenmesi üzerine çalışan bir bilişsel sinirbilimci. Ocak 2026’da Amerikan Senatosu’nun Ticaret, Bilim ve Teknoloji Komitesi’nin önüne oturdu ve seksen ülkeden derlenen verilerle şunu söyledi:
